به گزارش پایگاه خبری پیام خانواده؛ محرم هر سال یادآور خاطرات کودکی است. روزهایی که مادران لباس‌های مشکی به تن ما می‌کردند و در مراسم عزاداری شرکت می‌کردیم. روزهایی که در ذهن ما سؤال‌هایی درباره امام حسین(ع)، کربلا، روز عاشورا، شهادت و… به وجود می‌آمد و پدران و مادران ما در حالی که اشک می‌ریختند پاسخ سؤالات ما را می‌دادند. یکی از نعمت‌ها و موهبت‌های جامعه ما این است که در ایام خاص دچار تغییر و تحول میشود و فرصت‌های بی‌نظیر تربیتی پیدا می‌شود.

چرا آشنا کردن کودکان با عاشورا اهمیت دارد؟

کودکان و نوجوانان در ماه محرم سهم ویژه معرفتی دارند و مهم‌ترین شرکت‌کنندگان در عزاداری‌های محرم هستند. آنها می‌توانند بیشترین بهره را بگیرند و آینده جامعه را با سبک زندگی حسینی و با معرفت امام حسین(ع) بسازند.

در قیام عاشورا و فرهنگ تربیتی آن، مفاهیمی همچون ایثار و ازخودگذشتگی، عرفان و دعا و مناجات، ظلم‌ستیزی و یاری کردن مظلوم وجود دارد که می‌تواند به کودکان و نوجوانان دیدگاه متعالی بدهد و آینده خود را به جای مشغول شدن به اهداف پوچ، با یک انگیزه بالا بسازند. این فرهنگ می‌تواند در شغل، درس، مسائل اجتماعی و فرهنگی و تشکیل خانواده در آینده به آنها کمک کند.

تفاوت کودکان و نوجوانان در آموزش مفاهیم عاشورایی

نوجوانان به اقتضای سن خود می‌توانند تفکر انتزاعی داشته باشند و مطالب شناختی را به‌طور کامل متوجه شوند. آنها می‌توانند در مجالس روضه حضور داشته باشند و داستان واقعه کربلا و رویدادهای تاریخی را درک کنند. اما تفکر انتزاعی در کودکان به صورت کامل فعال نشده است، به همین سبب در ارتباط با کودکان باید بر عاطفه و احساسات تمرکز کرد.

دکتر محسن اصغری‌نکاح، روانشناس کودک و نوجوان و استاد دانشگاه، معتقد است که کودکان باید در مراسم عزاداری همپای بزرگترها مشارکت داشته باشند تا توانایی فهم و نحوه شرکت در عزاداری‌ها را پیدا کنند. آنها می‌توانند در بخش‌های مختلف عزاداری مانند پذیرایی کردن یا نصب پرچم مشارکت داشته باشند و این امر به ما کمک می‌کند بتوانیم به بچه‌هایمان تجربه دین بدهیم. تجربه دینی مقدمه هویت دینی است.

آماده‌سازی محیط برای کودکان در ایام محرم

۱. فضاسازی خانه: خانواده‌ها می‌توانند با سیاه‌پوش کردن خانه، نصب پرچم و کتیبه‌ها و پخش صدای نوحه‌های محرمی، فضایی متناسب با این ایام در خانه ایجاد کنند. حتی می‌توان از کودکان برای انتخاب محل نصب کتیبه‌ها یا پرچم‌ها نظرخواهی کرد تا احساس مشارکت و تعلق داشته باشند. با نصب پرچم‌های مشکی و خواندن قرآن و دعا می‌توان فضای خانه را محرمی و حسینی کرد.

۲. الگوبرداری از رفتار والدین: برای کودکانی که کوچکتر هستند و تقریباً زیر ۳ سال هستند، بهترین روش آموزش الگوبرداری و مشاهده رفتار والدین است. کودکانی که می‌بینند در ایام خاصی والدینشان لباس‌های مشکی می‌پوشند و به مسجد می‌روند و عزاداری می‌کنند، اولین قدم برای آشنایی با عاشورا را برداشته‌اند.

۳. انتخاب مجلس مناسب: بسیار مهم است که کودکان را در مجالسی که مناسب سن آنهاست، شرکت دهیم. بعضی از مراسم‌های عزاداری در ساعاتی به نسبت طولانی به طول می‌انجامد و جمعیت زیادی از عزاداران در جلسه شرکت می‌کنند و این امر موجب خستگی کودکان می‌شود. بهتر است در جلساتی شرکت کنیم که زمان کوتاه‌تری دارد یا در کنار جلسه عزاداری، حسینیه کودک ایجاد کرده‌اند تا کودکان در فضایی مناسب همراه با بازی و تفریح، شناخت بیشتری نسبت به واقعه عاشورا و مجالس روضه کسب کنند. ترجیح والدین در انتخاب مجالس روضه‌خوانی باید به انتخاب کودک باشد. گاهی کودک دوست دارد در مجالسی شرکت کند که همسالانش در آن حضور داشته‌باشند.

چگونه کودکان را با وقایع کربلا آشنا کنیم؟

۱. قصه‌گویی و زبان کودکانه: بهترین روش آموزش مفاهیم محرم به کودکان، در نظر گرفتن سن کودک است. برای کودکان بزرگتر و بالای ۳ سال، بهترین روش این است که برای هر کودک با توجه به سنی که دارد، ساده و روان عاشورا را توضیح دهیم. والدین باید از زیاده‌گویی و جزئی‌گویی خودداری کنند و داستان را با کلمات بسیار ساده و روان توضیح دهند. باید بدانیم که محبت اگر بر پایه شناخت نباشد، عمق چندانی نمی‌گیرد و نمی‌تواند تاثیر خود را تا کل زندگی فرد گسترش دهد. بهتر است زبان انتقال، زبان کودکانه و در قالب داستان باشد. برای کودکان، کتاب داستان با موضوعات عاشورا تهیه کنید.

۲. آشنایی با کودکان کربلا: زمانی که پدر و مادر، کودک خود را به مجالس امام حسین(ع) می‌برند، اولین کاری که باید انجام دهند، آشنایی آنها با کودکانِ کربلاست. وقتی با عاطفه و حماسه، در حدی که برای آنها قابل فهم باشد، مصائب کودکان امام حسین(ع) را بیان کنند، بچه‌ها عمیقاً با آن ارتباط برقرار می‌کنند. برای مثال می‌توان از احساس حضرت سکینه(س) برای بچه‌های خود گفت.

۳. استفاده از هنر و نمایش: تعزیه‌ها می‌تواند برای کودکان جذاب باشد و با مشاهده نمایشی که اجرا می‌شود با بخشی از واقعه روز عاشورا آشنا شوند. ابزار هنر لازمه بصیرت‌افزایی دانش‌آموزان با فلسفه قیام امام حسین(ع) است و به مربیان توصیه می‌شود به شیوه‌های هنری متعدد پیام عاشورا را به نسل جدید منتقل کنند.

۴. مسئولیت دادن به کودکان: از کودک بخواهیم کفش‌های عزاداران حسینی را مرتب کند و یا در تقسیم نذری به آنها کمک کند. همچنین در آماده‌سازی هیئت از آنها کمک بگیریم و یا از کودکانمان نظر بخواهیم که کتیبه یا پرچم را کجا نصب کنیم. با این کار احترام گذاشتن به این ایام را به کودکان آموزش می‌دهیم.

۵. پاسخ به سوالات کودکان: زمانی که کودکان بعضی از سوالات مربوط به مجالس عزاداری را از والدین می‌پرسند، می‌توانیم با اشاره به تاریخ کربلا و بیان بعضی روایت‌های تاریخی، بر احساسات کودک تمرکز کنیم و به تدریج او را با واقعه کربلا و مفاهیم آن آشنا کنیم. مهم است که بر جنبه‌های مثبت زندگی امام حسین(ع) تمرکز کنیم و ابعاد مختلف شخصیت آن حضرت را به کودکان معرفی کنیم.

نکات کلیدی برای حضور کودکان در مجالس عزاداری

۱. همراه داشتن خوراکی و سرگرمی: والدین نباید توقع داشته باشند کودکان در مراسم عزاداری مانند بزرگسالان ساعتها بنشینند و سکوت کنند. همراه داشتن خوراکی، اسباب‌بازی، دفتر نقاشی یا مداد رنگی می‌تواند کمک کند تا اگر حوصله کودک سر رفت، بتواند به آرامی سرگرم شود. کودکان در مراسم عزاداری هم کودک هستند و باید اجازه داشته باشند گاهی بدوند، بازی کنند و شیطنت کنند.

۲. پرهیز از تحمیل و تذکر: نباید کودکان را مجبور کنیم مثل بزرگترها در اینگونه مجالس بنشینند و عزاداری کنند. برگزارکنندگان مراسم، سخنرانان و مداحان به کودکان تذکر ندهند. صبوری والدین در آماده کردن بچه‌ها مؤثر است. کودکانی که با عجله آماده می‌شوند یا با تحکم والدین مواجه می‌شوند نسبت به حضور در این مراسم بی‌علاقه خواهند شد.

۳. زمان مناسب: سعی کنید تا زمانی که فرزندتان خسته نشده است، در مراسم‌های مذهبی حضور پیدا کنید تا تاثیر مثبت را در کودکان‌تان بگذارید.

الگوهای عاشورایی برای کودکان و نوجوانان

واقعه عاشورا برای هر گروه سنی الگویی مناسب ارائه می‌دهد:

• برای کودکان: حضرت علی‌اصغر(ع) که خردسال‌ترین فرزند امام حسین(ع) و شهید نبرد کربلا بود.

• برای نوجوانان: حضرت قاسم(ع)، فرزند امام حسن(ع) که در سن نوجوانی در کربلا به شهادت رسید.

• برای جوانان: حضرت علی‌اکبر(ع)، بزرگ‌ترین فرزند امام حسین(ع) که با قامتی رعنا و چهره‌ای شبیه پیامبر(ص) در میدان نبرد جان داد.

جمع‌بندی

محرم و عاشورا یک گنجینه بزرگ فرهنگی و تربیتی است که همه می‌توانند در آن مشارکت داشته باشند. خانواده‌ها باید بدانند که محرم فقط یک ماه عزاداری نیست، بلکه یک فرصت عظیم تربیتی است. با روش‌های ساده و کاربردی مانند قصه‌گویی، استفاده از زبان هنر، حضور در مجالس مذهبی متناسب با سن کودک و استفاده از زبان ساده و روان می‌توان واقعه روز عاشورا و تاریخ کربلا را برای کودکان تبیین کرد.

والدین با رفتار و حضور خود در این ایام، مهم‌ترین الگوی کودکان هستند. همان‌طور که رهبر معظم انقلاب تأکید کرده‌اند، مجالس عزاداری باید زمینه‌ساز «سبک زندگی حسینی» در جامعه شود. خانواده‌ها با بهره‌گیری از این فرصت طلایی، می‌توانند نسلی را تربیت کنند که نه تنها با امام حسین(ع) و یارانش آشنا هستند، بلکه از این آشنایی، یک سرمایه بزرگ برای زندگی خود در جامعه مدرن به دست آورده‌اند؛ نسلی که می‌داند چگونه در برابر ظلم بایستد، چگونه برای ارزش‌های خود هزینه کند و چگونه عاشقانه زندگی کند.